مستندسازی به روایت جنگ

به گزارش روابط عمومی سازمان تبلیغات اسلامی، مستندسازی همیشه سعی کرده روایت واقع‌گرایانه‌تری از رویدادها و اتفاقات ارائه دهد؛ اتفاقی که کم‌تر در فیلم‌ها شاهد آن هستیم و اساسا، فیلم‌ها معمولا اگر هم برحسب واقعیت ساخته شده باشند، بخشی از آن زاییده و پرورانده ذهن نویسنده و کارگردان اثر است. و تفاوت مستند با فیلم در همین است که مستند تلاش می‌کند بررسی ابعاد مختلف ماجرا، به دیدی منطقی و واقعی از یک رویداد برسد و همان را برای مخاطب بازگو کند. کاری که سازمان تبلیغات و مؤسسات زیرمجموعه آن به ویژه در دوران جنگ تحمیلی سوم انجام دادند تا روایت اتفاقات و حوادث در چهل روز جنگ تحمیلی به واقعی‌ترین شکل آن به تصویر کشیده شود. 
 

مرکز هنری رسانه‌ای نهضت

«هندسه نبرد»

یکی از کارهای ارزشمندی که در این مدت از سوی سازمان تبلیغات انجام شد، تولید مستند «هندسه نبرد» بود. این مستند تولید مرکز هنری رسانه‌ای نهضت است که توان نظامی ایران را در جنگ اخیر روایت کرده است. مجتبی میناوند کارگردان و تهیه‌کننده مستند «هندسه نبرد» را در قالب یک مجموعه چهار قسمتی مستند و آرشیوی ساخته است که به بیان قابلیت‌ها و توان نظامی کشور پرداخته است. 
قسمت اول این مستند با عنوان «نبرد شکار و شکارچی»، توان تهاجمی و پدافندی کشور را به نمایش درآورده و همین‌طور نمونه‌ای از جنگ‌های گذشته‌ای را که بین اعراب و رژیم صهیونیستی اتفاق افتاده بود، بازگو کرده که طرف مقابل با برتری هوایی روبرو شده است. شکار و شکارچی به نوعی به همان جنگنده و پدافند ملی اشاره دارد و در دل این مستند به مقوله‌های تدافعی و تهاجمی پرداخته است. 
دومین قسمت این مستند هم با عنوان «جنگ و جغرافیا» به جغرافیا و منطقه لجستیکی کشور در قالب عمق راهبردی ایران می‌پردازد. در این قسمت، به شرایط خاص جغرافیایی کشور اشاره شده که باعث شده موقعیت برتر میدان جنگ در دست ما باشد. «شوک نفتی» و «نبرد زمینی» عنوان قسمت‌های سوم و چهارم مستند «هندسه نبرد» هستند. 
این مستند به شکل روایت‌محور و با صدای بهرام نوری ساخته شده که هم به مسائل تاریخی و هم به رویدادهای خارجی مشابهی که در تاریخ رخ داده، پرداخته است.

«قرارگاه سنگکی»

یکی دیگر از مستندهایی که در دوران جنگ ساخته شده، «قرارگاه سنگکی» است که به همت مرکز هنری رسانه‌ای نهضت ساخته شده است. این مستند به فعالیت‌های گروه جهادی شکل‌گرفته از روحانیون و نیروهای فعال و داوطلب مردمی در ایام جنگ تحمیلی سوم در شهرک شهید بروجردی پرداخته است. تهیه‌کنندگی و کارگردانی این مستند را محمدجواد رحیمی برعهده داشته است. 
در این مستند این‌گونه روایت شده که این گروه جهادی، یک پایگاه مردمی را در دل یک نانوایی سنگکی در شهرک شهید بروجردی راه انداخته‌اند و به‌طور خودجوش به ساکنان این شهرک کمک می‌کردند که خانه‌هایشان در فرایند جنگ تخریب شده بود. این مستند به خوبی توانسته همدلی و مشارکت مردمی و اقدامات گروه‌های جهادی را به تصویر کشیده است. 

«ولایت فقیه»

مجموعه مستند «ولایت فقیه» از دیگر برنامه‌هایی است که به همت مرکز هنری رسانه‌ای نهضت در 10 قسمت تولید شده که هر شب ساعت 21 از شبکه مستند سیما پخش می‌شود. این مجموعه را فائقه سادات میرصمدی کارگردانی و مسعود معینی‌پور تهیه‌کنندگی کرده‌اند که به روایت و بازخوانی ایده ولایت فقیه پرداخته است. 
این اثر با بررسی زمینه‌های فکری و اجتماعی در شکل‌گیری نظریه ولایت فقیه در تاریخ اندیشه شیعه، به تبیین مبانی نظری حکومت اسلامی در اندیشه امام خمینی و ارتباط آن با ساختار سیاسی جمهوری اسلامی ایران می‌پردازد. این مستند همین‌طور پرسش‌ها و نقدهایی را نیز درباره ولایت فقیه، جمهوریت و اسلامیت، حدود اختیارات فقیه، نسبت دین و سیاست و غیره مطرح کرده است. درواقع، این مستند، تلاش کرده با نگاهی مستند و گفت‌وگومحور، ابعاد فقهی، سیاسی و اجتماعی این نظریه را به طور منسجم و قابل تحلیل ارائه دهد. 

«ایرانی»

مجموعه مستند «ایرانی» از دیگر مستندهایی است که از سوی مرکز هنری رسانه‌ای نهضت تولید شده و تاکنون 7 قسمت از آن منتشر شده است. این مستند روایت‌های کوتاهی را از مردمی به تصویر کشیده است که در همه‌حال پای کار کشور خود ایستاده‌اند و از جان و مال خود برای کمک به هموطن خود کوتاهی نکرده‌اند. روایت عکاسی که از اهمیت ثبت وقایع مهم برای بازخوانی تاریخی در دهه‌های آینده می‌گوید، تا خانمی که در خانه‌اش به همت همسایه‌ها برای سحری نیروهای امنیتی و نظامی غذا تهیه می‌کرد؛ تا جوان موکب‌داری که در موکبی در چهارراه ولیعصر با همکاری سایرین برای افطار غذا تهیه می‌کرد؛ تا برادر شهیدی که سال‌هاست در خیابان زندگی می‌کند اما پشت وطنش را خالی نکرده؛ تا جانباز جنگی که از دیدارش با رهبر شهید می‌گوید؛ تا پژمان درستکار، سرمربی کنونی تیم ملی کشتی آزاد ایران در کنار حادثه‌دیده‌های جنگ اخیر حاضر شد که عزیزانشان را از دست داده‌اند و با آنها ابراز همدلی کرده است. در قسمتی دیگر از مستند «ایرانی»، دوربین به یک موکب قرآنی در شهرستان میبد رفته بود تا بتواند حضور قاریان و حافظان قرآن این شهرستان را در آخرین دیدار عمومی با رهبر شهید به تصویر بکشد. 

«جنگ رمضان»

مستند «جنگ رمضان» هم از دیگر برنامه‌های ساخت مرکز هنری رسانه‌ای نهضت است که مجموعه روایت‌های کوتاه و عینی محمد نگینی‌پور، خبرنگار و مستندساز را از حملات آمریکایی صهیونیستی به نقاط مختلف ایران به تصویر کشیده است. تاکنون 6 قسمت از این مستند ساخته شده که قسمت‌های آن درباره مناطقی از کشور است که مورد حمله دشمن قرار گرفته مانند خیابان سعدی، ورزشگاه دوازده هزار نفر آزادی، خیابان کمالی، بازار تهران، و خیابان ایران روایت‌هایی را تصویر کرده است. 

«جان وطن»

«جان وطن» اسم مستندی ساخته مرکز هنری رسانه‌ای نهضت است. این مجموعه، یک مستند عکس‌محور حسی از امتداد نبرد با رژیم صهیونی در فضاهای عمومی است. تاکنون 9 قسمت از این مستند ساخته شده است که هر کدام از آنها، روایت‌های تصویری مختلفی را از رخدادهای جنگ تحمیلی سوم به نمایش گذاشته است. داستان مدرسه شجره طیبه میناب در دو بخش، یکی از قسمت‌های این مستند را دربرمی‌گیرد. همین‌طور روایت عکس‌محوری هم در روز دختر به یاد دختران میناب در روز تولد حضرت معصومه منتشر شده است. 

حوزه هنری

«هم‌سایه» 

یکی دیگر از مستندهایی که در دوران جنگ ساخته شده، مستند کوتاهی به نام «هم‌سایه» است که به همت «حلقه فیلم ثار» در حوزه هنری آذربایجان غربی ساخته شده است. این برنامه، روایت رشادت یکی از اهالی ساختمان مسکونی مورد حمله دشمن در ارومیه را به تصویر کشیده که دو نفر از همسایگان را نجات داده است. 
این مستند یک دقیقه و 34 ثانیه‌ای که به زبان ترکی و زیرنویس فارسی روایت شده، ماجرای بمباران یک منطقه در ارومیه را در سوم فروردین 1405 روایت می‌کند. کارگردانی و تدوین این اثر را حسین شیخلو و تصویربرداری آن را نیز محمدمهدی فتحی بر عهده داشته‌اند.

«حقیقت میناب»

«سفیر فیلم» زیرمجموعه حوزه هنری، مستند کوتاهی را برگرفته از مستند بلند «ماجرای جنگ2» با عنوان «حقیق میناب» منتشر کرده که به چرایی مورد اصابت قرار گرفتن مدرسه شجره طیبه میناب پرداخته است. این مستند، همان مستند اصلی را به دو بخش حدود 6 دقیقه‌ای تقسیم کرده که به منظور انتشارش در سطحی گسترده به همراه زیرنویس عربی و انگلیسی تهیه شده به زبان جواد موگویی، مستندساز و پژوهشگر تاریخ ایران روایت شده است. 

«ماجرای جنگ 2»

«ماجرای جنگ 2» نام مجموعه مستند دیگری از حوزه هنری است که توسط جواد موگویی، مستندساز و پژوهشگر تاریخ انقلاب روایت می‌شود. «ماجرای جنگ 2» تاکنون توانسته در 17 روایت، به ابعاد مختلف جنگ بپردازد که در هر قسمت، یک موضوع مهم را دستمایه خود قرار داده است. موگویی در برخی قسمت‌ها مقابل دوربین می‌نشیند و درباره موضوع آن قسمت حرف می‌زند و روایت‌های مرتبط با آن را هم بازگو می‌کند و در قسمت‌هایی هم می‌شود که به دل میدان رفته و از نزدیک تلاش کرده روایت مستندی از آنچه واقعا اتفاق افتاده را به تصویر بکشد و بگذارد این‌بار، وجدان‌ها قضاوت کنند. 
جنگ‌طلبی جمهوری اسلامی؛ خودتحقیری حزب‌اللهی؛ مذاکره شرافتمندانه؛ مرگ با زن و بچه؛ حقیقت میناب؛ تصاویر حمله شهپادی به نفتکش آمریکایی؛ تصاویر حمله شهپادی به نفتکش آمریکایی؛ اینجا جزیره خارک؛ اشغال جزایر ایرانی؛ ستون پنجم، کار اطلاعاتی مردمی؛ هزاران هزار، قایق مین‌ریز؛ اینجا تنگه هرمز؛ هرمزگان، یک سرزمین مسلح؛ تا کی بجنگیم؟ تهران غزه‌ای دیگر؛ جنگ خانه به خانه در شهرها؛ آخرین دستور فرمانده کل قوا چه بود؛ میراث دفاعی آیت‌الله خامنه‌ای چیست؛ خیابان‌ها را تسخیر کنید؛ عنوان قسمت‌های روایت‌شده این مجموعه مستند هستند. 

«معرکه»

مجموعه مستند «معرکه» تولید بنیاد رسانه‌ای سوره، حوزه هنری است که پخش از دوشنبه 17 فروردین از شبکه مستند سیما آغاز شد. این مستند، مجموعه‌ای از روایت‌ها و تحلیل‌هایی را با نگاهی تازه، متفاوت و وسیع به جنگ دیروز، امروز و فردای ایران به تصویر کشیده است و به عبارتی، روایت پیروزی را با نگاهی به دفاع مقدس سوم به مخاطب ارائه داده است. هادی نعمت‌اللهی تهیه‌کنندگی و کارگردانی این اثر مستند را بر عهده داشته است. تاکنون 14 قسمت در قالب روایت، از آن به روی آنتن رفته است. اجرای این مستند را سید امیر ناصر جاوید برعهده دارد. یکی از قسمت‌های این مستند به ماجرای عکس‌ها در جنگ پرداخته که به زبان سعید فرجی، عکاس و مستندساز روایت شده است؛ هرمز، گلوگاه جنگ؛ قیامی که تعریف ندارد؛ جنگی که دیده نمی‌شود؛