سوره امید | آشنايی با اندیشکده امید به روايت مجید مجیدی؛

اندیشکده امید با هدف رصد و تحلیل دقیق مخاطب کودک و نوجوان و ارزیابی محصولات فرهنگی و هنری مرتبط، به شناخت نیازها، ذائقه و الگوهای مصرف این نسل می‌پردازد. مدیریت این اندیشکده بر عهده مجید مجیدی، پژوهشگر ۳۶ ساله و کارشناس ارشد روان‌شناسی است که در حوزه تحلیل و سیاست‌گذاری فرهنگی فعال بوده و سابقه عضویت در شورای هنری آموزش‌وپرورش و مجمع تحلیلگران ساترا را دارد.

به گزارش روابط عمومی سازمان تبلیغات اسلامی، اندیشکده امید با هدف شناخت و رصد دقیق و روشمند مخاطب کودک و نوجوان و محصولات فرهنگی و هنری مفيد براي آنها سعی در تحلیل مناسب ذائقه، نیاز و الگوی مصرفی آنها و ارزیابی محصولات فرهنگی و هنری کودک و نوجوان از منظر فرهنگی، تربیتی و روانشناختی دارد. اطلاعات بيشتر درباره اين مركز را از مجيد مجيدي، مدير اين انديشكده جويا شديم؛ مجید مجیدی36 ساله، دانش‌آموخته‌ مقطع کارشناسی ارشد در رشته‌ روان‌شناسی است. او در حال حاضر مدیریت اندیشکده امید وابسته به حوزه هنری را بر عهده دارد و از فعالان حوزه تحلیل و سیاست‌گذاری فرهنگی محسوب می‌شود. از جمله مسئولیت‌های وی می‌توان به عضویت در شورای هنری وزارت آموزش و پرورش و عضویت در مجمع تحلیلگران سازمان تنظیم مقررات رسانه‌های صوت و تصویر فراگیر (ساترا) اشاره کرد. حضور وی در این جایگاه‌ها نشان از نقش مؤثر او در حوزه‌های مرتبط با هنر، آموزش و رسانه دارد.

هدف از تشکیل اندیشکده امید
شرایط زندگی کودک و نوجوان امروز متفاوت از دوره کودکی و نوجوانی نسل‌های قبل است. عواملی مانند افزایش و تغییر امکانات رفاهی و آموزشی و تفریحی، مصرف کالای فرهنگی، زندگی روزمره و تحولات بستر خانواده دلالت بر اهمیت بررسی و شناخت دقیق و عمیق کودک و نوجوان نسل امروز را دارند . ضرورت توجه پژوهشی و مطالعه هدفمند کودک و نوجوان در عصر حاضر ابعاد و وجوه متعددی دارد. اندیشکده امید تلاش دارد تا ضمن ارائه تحلیل‌های مبتنی بر پژوهش‌های کیفی و کمی، زمینه‌ساز تولید محتوای مناسب، سیاست‌گذاری‌های مؤثر و توسعه محصولات فرهنگی و هنری متناسب با نیازهای واقعی این گروه باشد. این مرکز علمی همچنین به دنبال طراحی و پیشنهاد راهکارهای سیاستی و راهبردی برای بهبود کیفیت تولیدات فرهنگی، افزایش اثربخشی سیاست‌های فرهنگی و تقویت تعامل سازنده میان تولیدکنندگان، سیاست‌گذاران و مخاطبان کودک و نوجوان است.
محورها و حوزه‌های اصلی اندیشکده امید
فعالیت‌های پژوهشی و ترویجی اندیشکده امید ناظر بر دو محور اصلی مخاطب و محصول و مبتنی بر چهار رویکرد زیر تعریف می‌شود:
1-آگاهی‌بخشی به منظور حساسیت‌آفرینی: آگاهی‌بخشی را می‌توان لازمه حساسیت‌آفرینی دانست. آگاهی‌بخشی برای تصمیم‌گیران، سیاستگذاران و برنامه‌ریزان اقدامی لازم و ضروری است. آنچه آگاهی‌بخشی را در اذهان کم‌اهمیت جلوه می‌دهد، تقلیل دادن این اقدام کلیدی به جزوات، نماهنگ‌ها و توصیه‌های کلی و عمومی است؛ درحالیکه آگاهی‌بخشی از توصیف شفاف، روش‌مند، منظم و منسجم آغاز شده و تا مرحله تحلیل و نقد ادامه دارد و در نهایت منجر به حساسیت‌آفرینی و ایجاد دغدغه برای اقدام مؤثر خواهد شد.
2-ذائقه‌شناسی با هدف مخاطب‌شناسی: ذائقه‌شناسی فرایندی روشمند است که مخاطب را از انفعال خارج نموده و مواجهه او با محصول را فعالانه می‌کند. به منظور شناخت محصول از منظر مخاطب و دریافت سلیقه و ذائقه مصرفی او، رویکرد مخاطب‌شناسی در قالب دو الگوی برنامه‌ای پژوهش‌محور تحت عنوان‌های «چرخ‌فلک» و «خشت» طراحی و اجرا می‌شود.
3-روندپژوهی ناظر به آینده‌پژوهی: در روندپژوهی ضمن بررسی اتفاقات گذشته، نسبت به اتفاقات آینده پیش‌بینی انجام می‌شود. اتفاقات ناظر به حوزه کودک و نوجوان، بویژه در زمینه رسانه و مصرف کالای فرهنگی دستخوش تغییرات زودهنگام است و به همین جهت روندپژوهی آن ضرورت دارد.
4- تصمیم‌سازی در جهت تصمیم‌گیری: تصمیم‌سازییکی از مهمترین حلقه‌های نهادها و سازمان‌های برنامه‌ریز و سیاستگذار است. با توجه به تولیدات گسترده و متنوع کالای فرهنگی و هنری کودک و نوجوان و بازار فعال در این زمینه، شناخت به‌هنگام عرصه و محیط کودک و نوجوان از حیث تولید، مصرف و تربیت برای تصمیم‌گیری مهم بوده و علاوه‌بر آن مواجهه هوشمندانه و موثر، اتخاذ تصمیات مهم در نهادهای متولی این حوزه ضروری است. تصمیم‌سازی در دو بعد نخبگانی و حاکمیتی پیگیری می‌شود؛ نشست‌های نخبگانی تحت عنوان «قرارِ هفت» و تصمیم‌سازی در بعد حاکمیتی با برگزاری جلسات و ارائه یافته‌های پژوهشی انجام می‌شود.‌
مهمترین‌ برنامه‌ها و دستاوردهای اندیشکده امید
مهمترین برنامه‌ها و اقدامات اندیشکده امید شامل موارد زیر می‌شود:
خشت: مهارت‌های ارتباطی و زبانی هر فرد، معمولا از طریق پنج درگاه ارتباطی که به منظور دریافت و ارسال اطلاعات است شکل می‌گیرد. این مهارت‌ها عبارتند از: خواندن، شنیدن، تماشا، نوشتن و گفتن. مهارت‌های گفتن و نوشتن مهارت‌های فعال و مهارت‌های خواندن، شنیدن و تماشا مهارت‌های منفعل هستند. سواد خشت یعنی سواد خواندن، شنیدن و تماشا. سواد خشت در تلاش است تا مخاطبِ یک محصول خواندنی یا شنیدنی یا تماشایی را از انفعال خارج نموده و مواجهه فعالانه او با آن محصول را رقم بزند. سواد خشت چهار حیطه‌ اطلاعات صریح، استنباط مستقیم، استدلال و بررسی و ارزیابی مخاطب از یک محصول را می‌سنجد.
 قرارِ هفت: قرار هفت (قرار اهالی هنر، فرهنگ و تربیت) محفلی است با حضور فعالان، کنشگران و پژوهشگران عرصه کودک و نوجوان که در آن پیرامون مسائل این گروه سنی به ویژه با موضوع مصرف کالای فرهنگی گفتگو، نقد و تحلیل انجام شده تا زمینه گفتمان‌سازی و تصمیم‌سازی صورت پذیرد.
چرخِ فلک: چرخ‌فلک نشست‌های گفتگومحور (با روش Focus Group) است که با هدف ذائقه‌شناسی و شناخت تجربه زیسته نوجوانان برگزار می‌شود. این نشست‌ها با حضور نوجوانان 12 تا 18 سال پیرامون محصولات فرهنگی و هنری و در موضوعات کتاب، انیمیشن، فیلم، بازی و موسیقی تشکیل می‌شود. هدف اصلی چرخ‌فلک دیدن محصول از منظر مخاطب است. بررسی نگاه مخاطب به محصول فرهنگی و هنری می‌تواند میزان اثرسنجی آن بر مخاطب و میزان موفقیت تولیدکننده را ارزیابی کند. از اهداف دیگر این برنامه کنشگری مخاطب و تقویت بعد شناختی او به طور آگاهانه در مواجهه با محصولات است. در چرخ‌فلک نگاه و برداشت فردی مخاطب از محصول خواندنی، شنیدنییا تماشایی در گروه و جمع همسال ضرب می‌شود تا مهارت اندیشه‌ورزی نوجوانان افزایش یابد. به بیان دیگر چرخ‌فلک برداشت فردی مخاطب از محصول را به کنش‌ جمعی و خوانش اجتماعی و کنجکاوانه تبدیل می‌کند.
ارزیابی محصولات: ارزیابی محصولات و کالاهای فرهنگی کودک و نوجوان با هدف شناخت مضامین، آثار تربیتی و فرهنگی آنها در جهت تقویت و اصلاح الگوی مصرف کودک و نوجوان انجام می‌شود. در این بخش محصولات از منظر محتوایی و فنی مورد نقد و بررسی قرار می‌گیرند.
تدوین گزارش‌های سیاستی: ارائه راهکارهای سیاستی، گزارش‌ها و اسناد  سیاستییکی دیگر از فعالیت‌های اندیشکده است که بنابر اقتضا و نیاز سازمان‌ها و نهادهای مربوطه صورت می‌گیرد. در این بخش از پژوهش‌های نظری و کاربردی و همچنین تجربیات زیسته جمع‌آوری‌شده از نشست‌های اندیشکده بهره گرفته می‌شود.
برنامه‌ها و پروژه‌های در دستور کار برای سال آینده
مهمترین دستور کار اندیشکده امید برای سال آینده راه‌اندازی و تکمیل آزمایشگاه سیاستگذاری اندیشکده است. آزمایشگاه سیاستگذاری  مصرف کالای فرهنگی کودک و نوجوان سازوکاری نوآورانه است که به طراحی، ارزیابی و بهبود سیاست‌ها و راهبردهای مرتبط با مصرف فرهنگی کودکان و نوجوانان می‌پردازد. این آزمایشگاه با بهره‌گیری از روش‌های داده‌محور و تفکر سیستمی، بستری برای تحلیل چالش‌های این حوزه و ارائه راه‌حل‌های عملی فراهم می‌کند. این آزمایشگاه‌ به تولیدکنندگان و سیاست‌گذاران کمک می‌کند راهبردهایی طراحی کنند که نیازهای فرهنگی این گروه را برآورده سازد و زمینه‌ساز رشد و تعالی فرهنگی جامعه باشد.